Pülverizatör kalibrasyonu nedir?
Pülverizatör kalibrasyonu, tarla pülverizatörünün dekara attığı ilaçlı su miktarını ölçüp hedef değere getirme işidir. İlaç etiketinde dekara verilecek doz yazar; bu dozun tarlaya doğru ulaşması, makinenin dekara kaç litre su attığını bilmeye bağlıdır. Makinenin dekara 20 litre attığını sanıp aslında 28 litre atması, depo başına hesaplanan dekarın yanlış çıkması, yani ilacın bir kısım tarlaya fazla bir kısmına eksik düşmesi demektir.
Kalibrasyon sezon başında, meme değiştirildiğinde, farklı bir uygulama hacmine geçildiğinde ve uzun bir kullanım döneminden sonra tekrarlanmalıdır. Tarla kenarında, temiz suyla ve yarım saatte yapılır.
Neden kalibrasyon şart?
| Sorun | Ne olur? | Sonuç |
|---|---|---|
| Aşınmış memeler | Debi artar, desen bozulur | Fazla ilaç, şerit hâlinde düzensiz uygulama |
| Tıkalı ya da kısmen tıkalı meme | O bölgeye az ilaç düşer | Şerit hâlinde ot ya da hastalık kalır |
| Hız tahmini | Gerçek hız bilinmez | Dekara düşen su hesabı tutmaz |
| Basıncı oynayarak ayar | Damla boyu değişir | Sürüklenme ya da kötü kaplama |
| Yanlış bar yüksekliği | Memeler arası örtüşme bozulur | Çizgili uygulama |
İlacın etkisizliği çoğu zaman ilacın kendisinden değil, yanlış uygulamadan kaynaklanır. Bu yüzden yabancı ot ya da hastalık mücadelesinde kalibrasyon, ilaç seçimi kadar önemlidir (yabancı ot mücadelesi).
Hazırlık
Kalibrasyonu temiz suyla yapın. Depoyu yarıya kadar doldurun, filtreleri ve memeleri temizleyin, tüm memelerin aynı tip ve aynı boyda olduğunu kontrol edin. Ölçü kabı (litre işaretli), kronometre (telefon yeter), şerit metre ve not kâğıdı hazırlayın. Uygulamada kullanacağınız basıncı ve vitesi belirleyin; kalibrasyon bu koşullarda yapılmalıdır.
Adım adım kalibrasyon
- Pülverizatörü uygulama basıncında çalıştırın ve memelerin düzgün yelpaze verdiğini gözle kontrol edin.
- Her memenin altına kap tutup 1 dakika boyunca gelen suyu toplayın ve litre olarak not edin.
- Tüm memelerin ortalamasını hesaplayın; ortalamadan yaklaşık %10’dan fazla sapan memeleri değiştirin ve ölçümü tekrarlayın.
- Tarlada 100 metrelik bir mesafe işaretleyin; uygulama vitesinde ve devrinde, yüklü hâle yakın koşulda bu mesafeyi kaç saniyede geçtiğinizi ölçün.
- Hızı hesaplayın: km/sa = 360 ÷ saniye. Örneğin 60 saniyede geçiyorsanız hız 6 km/sa’dir.
- Meme aralığını ölçün; çoğu tarla barında 50 cm, yani 0,5 m’dir.
- Aşağıdaki formülle dekara düşen ilaçlı suyu bulun ve hedefle karşılaştırın.
Formül ve örnek hesap
L/da = meme debisi (L/dk) × 60 ÷ (ilerleme hızı km/sa × meme aralığı m)
Örnek: ortalama meme debisi 1,2 L/dk, hız 6 km/sa, meme aralığı 0,5 m olsun. 1,2 × 60 = 72; 6 × 0,5 = 3; 72 ÷ 3 = 24 L/da bulunur.
Hedefiniz 20 L/da ise üç yol vardır: daha küçük debili meme takmak, hızı artırmak ya da basıncı düşürmek. Basınçla debi arasındaki ilişki doğrusal değildir; debiyi iki katına çıkarmak için basıncı yaklaşık dört katına çıkarmak gerekir ve bu sırada damla boyu da değişir. Bu yüzden büyük değişiklikleri basınçla değil meme seçimiyle yapmak daha doğrudur; basınç ince ayar içindir. Dekara kaç litre ilaçlı su verileceği uygulamanın türüne ve ilacın etiketine göre değişir; etiketteki uygulama hacmi esastır.
Depo başına kaç dekar?
Dekara düşen su belli olduktan sonra depo hesabı basittir: depo başına dekar = depo hacmi (L) ÷ L/da. 600 litrelik bir depo ve 24 L/da ile depo başına 25 dekar ilaçlanır. Etikette dekara verilecek ilaç miktarı ile 25’i çarpmak, depoya konacak ilaç miktarını verir. Son depoda tarlanın kalan alanına göre ilaç ve su miktarını azaltmak, artan ilaçlı suyun dökülmesini önler.
Basınç, bar yüksekliği ve meme seçimi
Memeler belirli bir basınç aralığında doğru desen verir; bu aralık meme kataloğunda yazar. Bar yüksekliği meme açısına ve meme aralığına göre ayarlanır; çoğu yelpaze memede bar, hedef yüzeyden yaklaşık 50 cm yukarıda tutulur. Bar çok alçakta olursa memeler arası şeritler örtüşmez, çok yüksekte olursa sürüklenme artar. Tarlada barın sallanması, özellikle bozuk zeminde, çizgili uygulamaya yol açar; hız seçimi bunu da hesaba katmalıdır. Sürüklenmenin önemli olduğu yerlerde daha iri damla veren memeler tercih edilir.
Kalibrasyon ne sıklıkla tekrarlanmalı?
En az sezon başında bir kez, memeler değiştiğinde, farklı bir uygulama hacmine ya da farklı vitese geçildiğinde kalibrasyon tekrarlanmalıdır. Memeler kullanım sırasında aşınır; özellikle aşındırıcı tozlu ilaçlar ve kirli su aşınmayı hızlandırır. Bu yüzden uzun bir uygulama sezonunun ortasında memelerin debisini kısa bir kontrolle yeniden ölçmek iyi bir alışkanlıktır. Traktör ya da lastik değiştiyse hız da değişmiş olabilir; 100 metre testi birkaç dakika sürer.
Sürüklenme ve temizlik
Rüzgârlı havada ilaçlama yapılmamalıdır; sürüklenen ilaç hem hedefte dozu düşürür hem komşu tarladaki ürüne, arı kovanlarına ve su kaynaklarına zarar verir (ilaçlama saati). Uygulama bitince depo, pompa ve hortumlar temiz suyla birkaç kez çalkalanmalı, çalkalama suyu etikette belirtildiği gibi tarlada değerlendirilmeli, su kaynaklarının yakınında yıkama yapılmamalıdır. Kışa girerken pompada ve hortumlarda su bırakmamak, donma kaynaklı arızaları önler (traktör kış bakımı).
Kalibrasyon sonucu, uygulama kaydının bir parçasıdır: hangi meme, hangi basınç, hangi hız ve dekara kaç litre yazılmalıdır (zirai ilaçlama kaydı). Tohum için aynı mantıkla yapılan ölçümü mibzer ayarı yazısında anlattık. TarlaTakip’te ilaçlama, doz ve dekara düşen miktarla tarlaya işlenir; aynı makinenin ayarı bir sonraki uygulamada kayıttan okunur.
Sık yapılan hatalar
- Kalibrasyonu hiç yapmamak: Dekara düşen su ve ilaç tahmine kalır.
- Yalnız birkaç memeyi ölçmek: Aşınmış ya da tıkalı meme gözden kaçar.
- Hızı göstergeden okumak: Gösterge ile gerçek hız farklı olabilir; 100 metrede süre tutun.
- Debiyi basınçla zorlamak: Damla boyu bozulur, sürüklenme artar.
- Farklı tip memeleri karıştırmak: Bar boyunca dağılım eşitsizleşir.
- Rüzgârda uygulama: İlaç hedefe ulaşmaz, komşulara zarar verir.
- Temizliği atlamak: Kalıntı bir sonraki ürüne zarar verebilir, pompa donabilir.
Kontrol listesi
- Memeler, filtreler temiz ve hepsi aynı tip mi?
- Her meme 1 dakika ölçüldü, %10’dan fazla sapanlar değişti mi?
- Gerçek hız 100 metrede süre tutularak bulundu mu?
- L/da formülle hesaplandı, etiketteki uygulama hacmiyle karşılaştırıldı mı?
- Depo başına dekar ve depoya konacak ilaç miktarı hesaplandı mı?
- Bar yüksekliği ve basınç meme kataloğuna uygun mu?
- Uygulama sonrası temizlik yapıldı, kalibrasyon değerleri kayda geçti mi?
