Tohum İlaçlaması Neden Yapılır? Sürme ve Rastığa Karşı Rehber

Tohum ilaçlaması nedir?

Tohum ilaçlaması, ekimden önce tohumun yüzeyinin ruhsatlı bir bitki koruma ürünüyle kaplanmasıdır. Amaç, tohumun üzerinde ya da içinde taşınan hastalık etmenlerini ve toprakta bekleyen etmenleri, bitki daha çıkmadan ve ilk haftalarını geçirirken durdurmaktır. Hububatta bu uygulama yüzyıllardır bilinen bir derdin, sürme ve rastığın en ucuz ve en etkili çözümüdür: tarlaya bir kez yayılan hastalığı sonradan temizlemek çok zordur, ama tohum aşamasında kesmek basittir.

Tohum ilaçlaması bir "garanti" değildir; temiz tohum, doğru ekim zamanı ve ekim nöbetiyle birlikte çalışır. Ancak kendi tohumunu yıllardır eken üreticide sürme ve rastığın yeniden ortaya çıkmasının en sık nedeni, ilaçlamanın atlanması ya da tohumun eşit kaplanmamasıdır.

Hangi hastalıklara karşı yapılır?

Hububatta tohum ilaçlamasının hedefi esas olarak üç gruptur. Hepsinin ortak noktası, bitki büyüdükten sonra yapılan bir uygulamayla düzeltilememeleridir.

Tablodaki etmenlerin hangisinin sizin bölgenizde ve hangi çeşitte daha baskın olduğunu ilçe tarım müdürlüğü ya da bitki koruma bayisi bilir; ürün seçimi buna göre yapılır.

Sertifikalı tohum mu, kendi tohumunuz mu?

Sertifikalı tohumluk, işleme tesisinde temizlenir, sınıflandırılır ve çoğunlukla ilaçlanmış olarak torbalanır. Torbanın üzerinde ilaçlı olduğu yazar ve tohum genellikle renklendirilmiştir; bu durumda ikinci kez ilaçlamaya gerek yoktur. Ekimden önce torba etiketini okuyup ilaçlı olup olmadığını teyit etmek yeter.

Kendi tohumunu (bir önceki yılın ürününden ayrılan tohumluğu) kullanan üretici için tablo farklıdır. Bu tohum harmanda sürme sporlarıyla karşılaşmış olabilir, içinde kırık taneler, yabancı ot tohumları ve sürme topları bulunabilir. Bu yüzden kendi tohumunda iki adım şarttır: önce temizleme (selektörden geçirme), sonra ilaçlama. Temizlenmemiş tohumu ilaçlamak, ilacın bir kısmını kırık tane ve kavuza harcamak demektir.

Sürme görülen bir tarladan alınan ürünü tohumluk olarak kullanmak ise önerilmez; ilaçlama riski azaltır ama başlangıç yükü yüksek olan tohumda sonuç zayıf kalabilir.

Kendi tohumunuzu nasıl ilaçlarsınız?

Uygulamanın başarısı, ilacın her taneyi eşit kaplamasına bağlıdır. Torba içinde elle çalkalamak ya da kürekle karıştırmak çoğu zaman yamalı sonuç verir.

1. Tohumluğu selektörden geçirin; kırık tane, ot tohumu ve sürme toplarını ayırın.
2. Ruhsatlı bir tohum ilacı seçin; etiketin hububat ve hedef hastalık (sürme, rastık) için ruhsatlı olduğunu kontrol edin.
3. Etiketteki dozu tohum miktarına göre hesaplayın; tartıyı tahmine bırakmayın.
4. İlacı döner tambur ya da tohum ilaçlama makinesiyle uygulayın; kooperatif veya tohum işleme yerlerinde bu hizmet çoğu zaman bulunur.
5. Kaplanan tohumu gölgede, havadar yerde kurumaya bırakın; doğrudan güneşe sermeyin.
6. Torbaları "ilaçlı tohum" diye işaretleyin ve ekime kadar kuru yerde saklayın.
7. Uygulamayı tarih, ürün adı, parti numarası ve tohum miktarıyla kayda geçin.

Bu yazı ilaç adı ya da doz önermez. Doz ve uygulama koşulu her zaman ürün etiketinde yazanla sınırlıdır; etikette olmayan bir karışım ya da yüksek doz, hem tohumun çimlenmesine zarar verebilir hem de yasal sorumluluk doğurur.

Güvenlik: ilaçlı tohumla çalışırken

İlaçlı tohum, sıradan bir tahıl değildir. Uygulama ve ekim sırasında eldiven ve maske kullanın, tozlu ortamda yemek yemeyin, iş bitince elinizi ve yüzünüzü yıkayın. Artan ilaçlı tohum hiçbir koşulda hayvan yemine ya da değirmene gitmez; etiketli torbada, kilitli ve çocukların, hayvanların ulaşamayacağı bir yerde bir sonraki ekime saklanır. Tarlada dökülen tohum toprakla örtülmelidir; açıkta kalan ilaçlı tohum kuşlar için tehlikelidir. Boş torbalar gıda, yem ya da tohum taşımak için yeniden kullanılmaz.

Ekim sırasında mibzer haznesine tohum aktarırken toz kaldırmamaya dikkat edin; rüzgârlı havada aktarma yapmak hem sağlığınız hem çevre için risklidir. Ekimden sonra mibzer haznesindeki artık tohumu temizleyip etiketli torbaya geri koyun.

İlaçlama kaydında ne tutulur?

Kayıt, bir sonraki yılın kararını verir. Tarih, tohumun parti numarası ya da hangi tarladan ayrıldığı, temizleme yapıldı mı, kullanılan ilaç ve etiketteki doz, ilaçlanan tohum miktarı ve hangi tarlalara ekildiği yazılmalıdır (zirai ilaçlama kaydı). İlkbaharda tarlada rastıklı başak ya da sürme görürseniz bu kayıt, sorunun tohumdan mı yoksa tarladan mı geldiğini ayırmanıza yardım eder.

Ekim sonrasında çıkış kontrolü yaparken seyrek ya da sararan yamaları ilaçlama kaydıyla yan yana okumak, kök çürüklüğü şüphesini erkenden yakalamayı sağlar. Ekim penceresi ve tohum miktarı için buğday ekim zamanı ve arpa ekim zamanı yazılarına bakabilirsiniz. TarlaTakip’te tohum ilaçlaması ve ekim, aynı tarlaya ürün ve miktarla işlenir; hangi partinin hangi parsele gittiği sezon sonunda tek ekranda görünür.

Sık yapılan hatalar

• Temizlemeden ilaçlamak: Kırık tane ve sürme topları ilacı boşa harcar, korumayı zayıflatır.
• Elle karıştırmak: Eşit kaplanmayan taneler korumasız kalır; sürme birkaç yıl içinde geri döner.
• Göz kararı doz: Düşük doz etkisiz, yüksek doz çimlenmeye zararlı olabilir; etiket ve tartı esastır.
• Ruhsat kontrolü yapmamak: Her ürün her hastalığa ruhsatlı değildir; çıplak rastık için içe işleyen ürün gerekir.
• İlaçlı tohumu yemle karıştırmak: Hayvan zehirlenmesi riski vardır; artan tohum ayrı ve kilitli saklanır.
• Kayıt tutmamak: Hastalık çıktığında kaynağı bulmak ve bir sonraki yıl önlem almak imkânsızlaşır.

Kontrol listesi

• Tohumluk sertifikalı mı? Torba etiketinde ilaçlı yazıyor mu?
• Kendi tohumunuz ise selektörden geçirildi mi?
• Seçilen ürün hububatta sürme ve rastık için ruhsatlı mı, doz etiketten hesaplandı mı?
• Uygulama tambur ya da makineyle, eşit kaplama sağlanarak yapıldı mı?
• Eldiven, maske ve temizlik kurallarına uyuldu mu; artan tohum kilitli yerde mi?
• Tarih, ürün, parti ve tarla bilgisi kayda geçti mi?