Ahır Gübresi Ne Zaman ve Ne Kadar Verilir?

Ahır gübresi nedir, toprağa ne kazandırır?

Ahır gübresi, büyükbaş ve küçükbaş hayvanların dışkısının, idrarının ve altlık olarak kullanılan saman gibi malzemelerin karışımından oluşan organik gübredir. Halk arasında çiftlik gübresi ya da hayvan gübresi de denir. Kimyasal gübreden farkı, besin maddelerini düşük ve değişken oranlarda içermesi ama buna karşılık toprağa organik madde kazandırmasıdır. Organik madde toprağın yapısını iyileştirir, su tutma gücünü artırır, ağır topraklarda havalanmayı, hafif topraklarda su tutmayı kolaylaştırır ve topraktaki canlı yaşamı besler.

Bu yüzden ahır gübresi bir besin kaynağından çok bir toprak düzenleyicisi olarak düşünülmelidir. Doğru zamanda ve doğru miktarda verildiğinde yıllar içinde toprağın verim gücünü artırır; yanlış zamanda ve yanlış hâlde verildiğinde ise ot, hastalık, besin kaybı ve çevre sorunu getirebilir.

Yanmış gübre mi, taze gübre mi?

Yanmış gübre, yığında birkaç ay boyunca kendi kendine ısınıp olgunlaşmış gübredir. Tarla bitkileri için tercih edilen hâli budur. Taze gübre doğrudan tarlaya atıldığında içindeki ot tohumları tarlaya yayılır ve bol samanlı gübre, ayrışırken topraktaki azotu bir süre bağlayarak genç bitkiyi aç bırakabilir.

Ne zaman verilir?

Tarla bitkilerinde ahır gübresi genellikle sonbaharda, ana toprak işlemeden önce verilir. Gübre tarlaya serilir ve aynı gün ya da mümkün olan en kısa sürede toprağa karıştırılır. Kışa kadar toprakta ayrışmaya başlayan gübre, ilkbaharda bitkinin kullanabileceği hâle gelir. Gübreyi yüzeyde günlerce bırakmak, azotun bir kısmının amonyak olarak havaya kaçmasına ve koku sorununa yol açar.

Toprak işleme sırası ve zamanlaması için sonbahar tarla hazırlığı yazısına, gübreyi toprağa karıştıracak aletin seçimi için toprak işleme aletleri yazısına bakabilirsiniz. Ekili bir tarlaya üstten ahır gübresi vermek, özellikle taze gübreyle, genellikle önerilmez.

Dekara ne kadar verilir?

Tarla bitkilerinde genel olarak dekara yaklaşık 2–4 ton iyi yanmış ahır gübresi uygulanır. Bu bir başlangıç aralığıdır; kesin miktarı toprağın organik madde düzeyi, toprak yapısı, ekilecek ürün ve gübrenin kalitesi belirler. Sebze tarımında ve organik maddesi çok düşük topraklarda daha yüksek miktarlar konuşulur. Her yıl yüksek miktarda vermek yerine düzenli ve ölçülü uygulama daha dengeli sonuç verir.

Miktarı belirlemenin en sağlıklı yolu toprak analizidir. Analiz, organik madde ve besin durumunu gösterir; gübrenin içeriği de mümkünse analiz ettirilirse ne kadar besin verildiği hesaplanabilir (toprak analizi).

Nasıl uygulanır?

1. Gübrenin iyi yanmış olduğunu kontrol edin; topak ve keskin koku varsa olgunlaşmasını bekleyin.
2. Uygulanacak miktarı tarla alanına göre hesaplayın; römork ya da serpme makinesinin taşıdığı yükü bir kez tartarak römork başına dekarı bulun.
3. Serpme makinesini tarlaya eşit dağıtacak şekilde ayarlayın; yığın yığın bırakmak tarlada eşitsizlik yaratır.
4. Gübreyi serdikten sonra aynı gün ya da en kısa sürede toprağa karıştırın.
5. Su kaynaklarına yakın şeritleri ve eğimli, su toplayan kenarları uygulamanın dışında bırakın.
6. Uygulama tarihini, miktarı ve gübrenin kaynağını kayda geçin.

Kimyasal gübreyle birlikte planlama

Ahır gübresi verilen tarlada kimyasal gübre planı aynı kalmamalıdır. Gübre azot, fosfor ve potasyum içerir; miktarı düşük ve değişken olsa da toprağa katkısı vardır. Bu katkı hesaba katılmazsa kimyasal gübre gereğinden fazla verilir ve hem masraf hem çevre yükü artar. Ahır gübresinin besinlerinin bir kısmı ilk yıl, bir kısmı sonraki yıllarda kullanılabilir hâle gelir. Taban ve üst gübre planlamasını toprak analiziyle birlikte yapmak bu yüzden önemlidir (üst gübreleme).

Su kaynakları ve çevre: nerede ve ne zaman uygulanmaz?

Ahır gübresi su kaynakları için ciddi bir nitrat ve kirlilik riski taşır. Kuyulara, derelere, sulama kanallarına ve göletlere yakın yerlere uygulanmamalıdır. Donmuş, karla kaplı ya da su doygun toprağa verilen gübre toprağa işlemez, ilk yağmurla yüzey akışıyla suya karışır. Eğimli tarlalarda yağış öncesi uygulama da aynı riski taşır. Tarımsal kaynaklı nitrat kirliliğine karşı suların korunmasına yönelik kurallar, bazı bölgelerde ve dönemlerde uygulamaya ek sınırlamalar getirir; ilçe tarım müdürlüğünden bölgenizin durumunu öğrenmek gerekir. Su biriken tarlalarda gübre uygulamadan önce drenaj sorununu çözmek de önemlidir (tarla drenajı).

Gübre yığını yönetimi

Gübrenin kalitesi tarlaya gelmeden önce, yığında belirlenir. Yığın sızdırmaz bir zeminde, su kaynaklarından uzakta kurulmalı, üstü yağmura karşı örtülmeli ve yığından süzülen sıvının toprağa ve suya karışması önlenmelidir. Yığının düzenli aralıklarla karıştırılması olgunlaşmayı eşitler. Açıkta, yağmur altında bekleyen gübre besininin önemli bir kısmını yağmur suyuyla kaybeder.

Kayıt

Hangi tarlaya, hangi tarihte, kaç ton ve hangi kaynaktan gübre verildiği yazılmalıdır. Bu kayıt, kimyasal gübre planını düzeltmeyi ve birkaç yıl içinde toprak analizindeki organik madde değişimini yorumlamayı sağlar (gübreleme kaydı). TarlaTakip’te ahır gübresi uygulaması gübreleme işlemi olarak miktar ve masrafla tarlaya işlenir; sonraki yılların kimyasal gübre kayıtlarıyla yan yana görünür.

Sık yapılan hatalar

• Taze gübreyi doğrudan tarlaya atmak: Ot tohumu yayılır, azot geçici olarak bağlanabilir.
• Gübreyi yüzeyde bırakmak: Azot havaya kaçar, koku sorunu çıkar.
• Göz kararı miktar: Römork başına dekar bilinmeyince tarla eşitsiz gübrelenir.
• Kimyasal gübre planını değiştirmemek: Fazla gübre masraf ve çevre yükü demektir.
• Donmuş ya da ıslak toprağa uygulamak: Gübre yüzey akışıyla suya karışır.
• Yığını açıkta bırakmak: Besinler yağmurla yıkanır, sızıntı suyu çevreyi kirletir.

Kontrol listesi

• Gübre iyi yanmış mı?
• Miktar toprak analizi ve ürüne göre belirlendi mi?
• Römork başına dekar hesaplandı, serpme eşit mi?
• Gübre serildiği gün ya da hemen toprağa karıştırıldı mı?
• Su kaynakları çevresi ve su toplayan kenarlar uygulama dışında bırakıldı mı?
• Kimyasal gübre planı ahır gübresinin katkısına göre güncellendi mi?
• Uygulama tarih, miktar ve kaynakla kayda geçti mi?